Khi trẻ nói ngọng, phát âm không rõ hoặc nói chậm hơn bạn bè, nhiều phụ huynh thường nghĩ đến dính thắng lưỡi. Đây là một nguyên nhân có thể liên quan, nhưng không phải là nguyên nhân duy nhất. Nếu chỉ nhìn thấy dây dưới lưỡi rồi kết luận trẻ nói ngọng do thắng lưỡi, phụ huynh có thể bỏ qua các yếu tố khác như khả năng nghe, môi trường giao tiếp, thói quen phát âm, răng hàm mặt hoặc sự phát triển ngôn ngữ chung của trẻ.
Với phụ huynh tại Quy Nhơn, việc hiểu đúng về thắng lưỡi giúp tránh hai sai lầm phổ biến: vội vàng cho trẻ cắt thắng lưỡi khi chưa cần thiết, hoặc trì hoãn thăm khám dù trẻ có dấu hiệu hạn chế vận động lưỡi rõ ràng. Bài viết này giúp cha mẹ nhận biết khi nào nói ngọng có thể liên quan đến thắng lưỡi và khi nào cần đánh giá rộng hơn.
Mục Lục
Thắng lưỡi là gì và khi nào trở thành bất thường?
Thắng lưỡi là dải mô nằm dưới lưỡi, nối lưỡi với sàn miệng. Đây là cấu trúc bình thường mà ai cũng có. Thắng lưỡi chỉ trở thành vấn đề khi quá ngắn, quá dày, bám gần đầu lưỡi hoặc làm lưỡi khó vận động. Khi đó, trẻ có thể không thè lưỡi qua môi dưới, không nâng lưỡi lên vòm miệng, khó liếm môi hoặc đầu lưỡi bị kéo lõm hình trái tim.
Với trẻ đang học nói, lưỡi cần cử động linh hoạt để tạo nhiều âm khác nhau. Nếu thắng lưỡi hạn chế vận động, trẻ có thể khó phát âm một số âm cần nâng đầu lưỡi hoặc điều khiển lưỡi nhanh. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng ở mỗi trẻ khác nhau và cần được đánh giá trực tiếp.
Trẻ nói ngọng có chắc chắn do thắng lưỡi không?
Không. Trẻ nói ngọng có thể do nhiều nguyên nhân. Một số trẻ nói ngọng do đang trong giai đoạn phát triển ngôn ngữ, phát âm chưa hoàn thiện theo tuổi. Một số trẻ nói ngọng do nghe âm chưa chính xác, thói quen phát âm sai, ít được tương tác, sử dụng thiết bị điện tử quá nhiều hoặc có vấn đề về răng hàm mặt. Một số trường hợp cần kiểm tra thính lực hoặc đánh giá phát triển ngôn ngữ.
Dính thắng lưỡi có thể góp phần làm phát âm khó nếu lưỡi bị hạn chế vận động rõ. Nhưng nếu trẻ vẫn thè lưỡi tốt, nâng lưỡi tốt, ăn uống bình thường và chỉ nói sai một số âm, nguyên nhân có thể không nằm ở thắng lưỡi. Vì vậy, phụ huynh không nên xem cắt thắng lưỡi là cách giải quyết mọi trường hợp nói ngọng.
Dấu hiệu nói ngọng có thể liên quan đến thắng lưỡi
Cha mẹ nên nghi ngờ thắng lưỡi có liên quan nếu trẻ nói không rõ kèm theo các dấu hiệu như không đưa được lưỡi ra khỏi môi dưới, đầu lưỡi bị lõm hình trái tim khi thè ra, không nâng được lưỡi lên vòm miệng, khó liếm môi trên hoặc khó di chuyển lưỡi sang hai bên. Trẻ cũng có thể từng bú khó khi nhỏ, ăn uống chậm, khó đảo thức ăn trong miệng hoặc hay mắc thức ăn ở răng.
Nếu trẻ có nhiều dấu hiệu trên, phụ huynh nên cho trẻ đi khám. Khám trực tiếp giúp bác sĩ đánh giá độ dài, độ dày, vị trí bám của thắng lưỡi và quan trọng nhất là mức độ ảnh hưởng đến chức năng. Cha mẹ có thể tham khảo thêm bài viết ảnh hưởng của dính thắng lưỡi đến sự phát triển ngôn ngữ để hiểu rõ hơn về mối liên quan giữa thắng lưỡi và phát âm.
Cắt thắng lưỡi có giúp trẻ hết nói ngọng ngay không?
Nếu nói ngọng thật sự liên quan đến thắng lưỡi ngắn, can thiệp có thể giúp lưỡi vận động linh hoạt hơn. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa trẻ sẽ nói rõ ngay sau thủ thuật. Nói là kỹ năng đã được hình thành qua quá trình nghe, bắt chước và luyện tập. Nếu trẻ đã phát âm sai trong thời gian dài, sau khi lưỡi được giải phóng, trẻ vẫn có thể cần tập vận động lưỡi hoặc luyện phát âm để sửa thói quen cũ.
Vì vậy, phụ huynh nên có kỳ vọng đúng. Can thiệp thắng lưỡi chỉ giải quyết cản trở cơ học nếu có. Kết quả phát âm còn phụ thuộc vào tuổi của trẻ, thời gian trẻ đã nói ngọng, khả năng hợp tác luyện tập và có kèm nguyên nhân ngôn ngữ khác hay không.
Khi nào trẻ nói ngọng cần đi khám?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ nói không rõ kéo dài so với lứa tuổi, người ngoài gia đình khó hiểu lời trẻ, trẻ ít nói, không phản ứng khi gọi tên, không bắt chước âm thanh, không hiểu lời đơn giản hoặc có dấu hiệu hạn chế vận động lưỡi. Nếu trẻ vừa nói ngọng vừa không thè lưỡi qua môi dưới, đầu lưỡi hình trái tim hoặc khó nâng lưỡi, càng nên kiểm tra thắng lưỡi.
Việc đi khám không đồng nghĩa với việc trẻ chắc chắn phải cắt thắng lưỡi. Bác sĩ có thể tư vấn theo dõi, hướng dẫn tập luyện, đề nghị đánh giá ngôn ngữ hoặc cân nhắc can thiệp nếu thắng lưỡi thật sự gây ảnh hưởng. Phụ huynh ở Quy Nhơn có thể tìm hiểu thêm tại khám và điều trị dính thắng lưỡi ở trẻ em tại Quy Nhơn.
Phụ huynh nên làm gì tại nhà?
Cha mẹ nên tăng thời gian trò chuyện trực tiếp với trẻ, đọc sách, gọi tên đồ vật, khuyến khích trẻ bắt chước âm thanh và hạn chế để trẻ xem màn hình quá nhiều. Khi trẻ nói sai, không nên la mắng hoặc chê cười. Hãy nhắc lại mẫu câu đúng một cách nhẹ nhàng để trẻ nghe và bắt chước.
Nếu nghi ngờ thắng lưỡi, cha mẹ có thể quan sát lưỡi của trẻ khi thè ra, khi khóc, khi nâng lưỡi hoặc khi liếm môi. Tuy nhiên, không nên tự kéo lưỡi mạnh, tự massage sâu hoặc áp dụng mẹo dân gian. Việc đánh giá nên do bác sĩ thực hiện để tránh nhầm lẫn.
Kết luận
Trẻ nói ngọng có thể liên quan đến thắng lưỡi, nhưng không phải mọi trường hợp nói ngọng đều do thắng lưỡi. Phụ huynh Quy Nhơn nên quan sát thêm các dấu hiệu hạn chế vận động lưỡi như không thè lưỡi qua môi, đầu lưỡi hình trái tim, khó nâng lưỡi hoặc khó liếm môi. Nếu có nghi ngờ, nên đưa trẻ đi khám để được đánh giá chức năng lưỡi và phát triển ngôn ngữ. Can thiệp đúng chỉ định giúp trẻ cải thiện tốt hơn, còn vội vàng can thiệp khi chưa cần thiết có thể không giải quyết được nguyên nhân thật sự của nói ngọng.